Tác giả Nguyễn Đình , 27 Tháng Hai 2007
Dọc từ Hội An trở vào Nam, xuống tận miền Tây Nam bộ, dễ thấy ở những khách sạn, resort lớn có phòng trưng bày gốm Raku - một dòng gốm chiếm lĩnh vị trí quan trọng trong đời sống người Nhật, đặc biệt đối với các trà nhân. Ở Nhật có rất nhiều dòng gốm nổi tiếng, riêng với các trà nhân thì gốm Raku luôn hàng đầu: nhất Raku, nhì Hazi, tam Karatsu. Nhưng những sản phẩm gốm Raku trưng bày ở Việt Nam lại không do bàn tay người Nhật tạo nên, mà là của một nghệ sĩ gốm người Việt - Khưu Đức - được xem là người đầu tiên mang dòng gốm mỹ thuật cao cấp vào miền Nam những năm 90.
Trong tiếng Nhật, Raku có nghĩa là hạnh phúc. Gốm Raku gắn liền với trà đạo, có khởi nguồn từ Nhật vào thế kỷ 16. Cha đẻ của bộ môn gốm này là Chojiro, con của Ameya xuất thân từ Trung Hoa, người được xem là đã giới thiệu kỹ thuật chế tác men tam thái đầu tiên tại Nhật (nhưng dòng gốm phủ men này khi đó không được gọi là Raku). Khi Chojiro gặp trà nhân nổi tiếng Sen Rikyu (1522-1591) và được đề nghị làm những chén trà trong một nghi lễ trà đạo do Sen Rikyu làm chủ, gốm Raku ra đời từ đó. Và kỹ thuật chế tác được gìn giữ và lưu truyền trong gia đình Raku suốt 15 đời làm gốm cho đến nay.
Nhìn các tác phẩm gốm Raku của Khưu Đức, dễ nhận ra sự ngẫu hứng của anh trong từng đường nét, từng mảng matière, từng kiểu dáng, màu sắc của tác phẩm. Mỗi cái đều có nét thâm trầm, mang vẻ huyền bí nhưng lại sống động với các mảng màu men khi óng ả, khi rực sáng, khi rạn nứt, khi lại loang lổ... dường như không theo một trật tự sắp xếp hay một quy luật nào cả. Anh tâm sự: “Kỹ thuật làm gốm Raku vẫn tuân thủ theo truyền thống của Nhật. Nhưng về mỹ thuật tạo hình, đó là sự sáng tạo theo tâm tư, tình cảm, thổi hồn mình vào gốm. Vì vậy, có những tác phẩm mang nét tươi vui, cũng có những tác phẩm lại u hoài một nỗi niềm”.
Hiện anh Khưu Đức dành phần nhiều thời gian ở quê hương, sống một mình trong căn nhà trên đường Phạm Văn Chiêu - Clay Gallery, nơi anh sáng tác và trưng bày những đứa con tinh thần của mình. Nói về chuyện làm gốm, anh đùa: “Chỉ là một cuộc chơi thôi, một cuộc chơi cuối đời đấy. Nhưng đến khi nào cuối đời thì... chưa biết được”. Ở gốm Khưu Đức, mỗi tác phẩm đều là độc bản, nhìn vẻ ngoài dường như không trọn vẹn, không hoàn hảo, không đồng đều, lúc thiếu chỗ này, lúc méo chỗ nọ… Nhìn chung là rất ngẫu hứng nhưng lại gởi lòng vào đó. Chính nét tạo hình kết hợp cùng tài biến hoá kỳ ảo của men, sự hoả biến của lửa, cùng kỹ thuật hoàn nguyên đã tạo ra những tác phẩm gốm Khưu Đức đẹp mà trầm mặc, tĩnh lặng mà kiêu sa.
Có thể nói Khưu Đức đã tạo ra một ngôn ngữ rất riêng, rất lạ với những đường nét hiện đại, sang trọng mà vẫn giữ được chất Á Đông. Anh cho rằng mình là người may mắn khi được đi nhiều nơi, tích luỹ được bề dày kinh nghiệm về nghệ thuật hiện đại lẫn cổ điển để từ đó tự đúc kết cho mình những đặc thù riêng trong chế tác. Tác phẩm của anh tuy chưa phổ biến trong giới chơi gốm nghệ thuật tại Việt Nam, nhưng ngôn ngữ và phong cách của gốm Khưu Đức được nhiều nhà sưu tầm - đa phần là người nước ngoài - quan tâm và không ngần ngại trả một số tiền không nhỏ để sở hữu các tác phẩm mà họ yêu thích.
|