Tác giả Hoàng Việt Hằng , 23 Tháng Hai 2007
Chỉ là một quả mơ huôm huôm vàng, có vị thơm chua mát, đem ủ phơi khô, se mặt mơ thì rắc muối, muối mơ, rồi rắc gừng, xào lên thành một thứ ô mai mơ gia truyền nổi tiếng ở phố Hàng Đường Hà Nội. Quả ô mai với hai thứ gia vị không thể thiếu đó là gừng và muối. Gia truyền của nghề này chỉ hơn nhau cách ủ, cách pha chế, không ai dễ đánh thó nghề được.
Ô mai mơ đi sang xứ sở sương mù Anh Quốc, sang Mỹ và sang cả lục địa đen. Quà của người Hà Nội ngày tết nổi tiếng là chè sen, và ô mai mơ, ô mai sấu. Giờ đây, tết về người thân trong gia đình thường mua ô mai làm quà tết cho người thân, bạn hữu.
Ô mai ngon phải lên phố Hàng Đường. Người sành ăn tìm đến những gia đình có thương hiệu ô mai như ô mai nhà Gia Lợi, Tân Lan, Toàn Thịnh…
Cửa hàng ô mai mơ nhà chị Tân Lan trước tết đã phát tích kê để người mua không chen lấn, cãi cọ.
Ô mai mơ gia truyền được làm bằng vị mặn của muối, vị cay của gừng. Mơ ngon nổi tiếng như mơ vùng Hương Sơn, Hương Tích (gần chùa Hương), nhưng làm ô mai mơ thì chủ nhân mơ lại tìm đến các bản mơ vườn mơ ở Pó Lù Bắc Kạn, những cánh rừng mơ vùng Nam Cường, mơ bạt ngàn từng vùng do người trồng, do những cánh rừng mơ hiện hữu từ ngàn đời. Năm nào cũng đến tháng giêng, sau Tết Nguyên tiêu, chị Tân Lan chủ cửa hàng ô mai phố Hàng Đường lại lọ mọ lên vùng Bắc Kạn, Cao Bằng, đặt mua hàng chục tấn mơ, nhờ công nhân loại đi mơ ghẻ mặt, chọn mơ “mặt đẹp” ủ vài ngày. Mơ Bắc Kạn có ưu điểm hạt nhỏ, dày thịt thơm. Sơ chế mơ phơi khô mới đem về Hà Nội làm ô mai mặn ngọt.
Quả mơ đủ nắng, gia vị mặn của muối, cay của gừng làm nên một thứ chua mặn tặng cho người đời, gừng cũng phải chọn gừng gié; muối phải chọn muối sạch, gừng giã nhuyễn rồi ngâm tẩm xào với mơ, sao cho quả ô mai phải còn có vị mơ, chua, cay và mặn. Mơ là một món quà cho những bạn trai tặng bạn gái khi họ đang yêu. Mơ còn một ưu điểm chữa ho và viêm họng, khi người ta trái gió, người ta dùng mơ chữa trị bệnh mùa hè khi nắng gắt; mất nhiều mồ hôi, mơ giúp cho ta đỡ khát khi phải đi chặng đường dài.
Ngoài ô mai mơ còn có ô mai sấu, ô mai sấu ngày tết người làm ô mai ở phố Hàng Đường đặt mua hàng tấn ở làng Như Quỳnh (Hải Dương). Sấu non sấu già gọt vỏ, rồi ngâm nước vôi trong. Sau đó mới xào sấu với muối, với đường và gừng, làm nên hương vị ô mai sấu. Người Hà Nội còn chế ra thứ nước sấu đá, ngon có tiếng vào mùa hè. Nay đã tràn sang cả mùa đông.
Ô mai sấu có gia vị của nước vôi trong của muối, của đường, tạo nên quả ô mai sấu, những bạn trẻ yêu nhau đã nói: “Để anh nhai em nghe”. Ngỡ cái vị chua của sấu, cái nhắm mắt của cô gái, để chàng trai sung sướng tận hưởng cái nhắm mắt “chết người” này, nó còn say hơn cả men rượu quốc lủi kia.
Đôi khi hạnh phúc cũng giản dị, như vị chua thanh khiết của mơ, của sấu, vị cay của gừng.
Quả mơ, quả sấu của thiên nhiên trời đất ban tặng, cộng với muối biển, gừng già làm nên quả ô mai gừng có hơi biển tan ra trong thưởng thức của người Việt.
Bởi vậy quả mơ gừng Việt Nam đã băng qua Địa Trung Hải, qua Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương để đến với cộng đồng người Việt ở muôn nơi.
|