Hình thành cách đây gần 300 năm, vùng đất Hà Tiên gắn liền với dòng họ Mạc. Và người có công đầu khai phá vùng này là Mạc Cửu và con cháu ông. Trải qua biết bao thăng trầm, Hà Tiên đã được biết đến như một nơi hội tụ nhiều danh lam thắng cảnh hoang sơ đầy quyến rũ, được coi là vùng đất tiêu biểu nhất của Nam bộ.

Ngày nay, đến với vùng đất Hà Tiên, người ta không thấy dáng dấp của những nhà cao tầng với còi xe xô bồ phố thị. Ngược lại, nơi đây thật tĩnh lặng, mang đậm hồn cốt làng quê xưa. Những mái ngói rêu phong cổ kính nghiêng nghiêng trong ráng chiều; những ngọn gió hanh hao mang đầy phong vị mặn mòi của biển cả... Đó là những nét thật riêng, thật lạ lùng khiến du khách phải ngỡ ngàng. Nhưng như thế chưa phải là tất cả. Hà Tiên còn có 10 cảnh đẹp không thể không đến như Núi Bình, Chùa Tiêu, Thạch Động, Đông Hồ, Hòn Chông... Đây là những nơi mà xưa kia Mạc Thiên Tích đã cất công tập hợp 10 bài vịnh của các tao nhân, mặc khách nói về cảnh đẹp Hà Tiên.

Thắng cảnh đầu tiên phải nhắc đến là dãy Bình San (núi Bình). Từ xa nhìn lại, Bình San như một bức bình phong xanh biếc phía sau thành Hà Tiên như che chắn quân thù, nắng mưa, bão tố. Và khi đứng trên đỉnh núi Bình mà nhìn, mà ngắm, thị xã Hà Tiên hiện ra vô cùng thơ mộng - bên này là biển Đông, bên kia là núi Voi Phục và được điểm xuyết bằng những quả núi đá vôi cô độc như những mâm xôi đầy đặn. Rời khỏi núi Bình, du khách không thể không ghé qua Thạch Động, hay còn gọi là Động Vân Sơn, trập trùng kỳ ảo. Không biết tự bao giờ, người dân Hà Tiên tự hào đây là nơi khởi nguồn cho câu chuyện cổ tích về chàng Thạch Sanh dũng cảm chém trằn tinh. Tất cả như được tái hiện phía sâu trong động với những thạch nhũ mang hình thù con trằn tinh, hình chàng Thạch Sanh, hình cô gái tóc dài buông xõa cùng những thạch nhũ kỳ diệu mang nhiều hình dáng khác nhau theo trí tưởng tượng của mỗi người.

Tạm chia tay với những núi non trùng điệp, hang động kỳ thú, du khách lại dọc theo bờ biển, xuôi về hướng Nam. Đây là nơi có cụm thắng cảnh nổi tiếng Hòn Chông. Biển Hòn Chông nước xanh ngăn ngắt, ngày đêm sóng vỗ như vẫn rì rào kể về huyền thoại Hòn Phụ Tử. Đó là vào thời xa xưa, rất xa xưa, có hai cha con lão chài nghèo nhưng tấm lòng thật nhân hậu. Trước cảnh thủy quái hoành hành giết hại dân lành, hai cha con lão chài nghèo quyết giết bằng được thủy quái. Nhưng tiếc thay, họ đã không thể trở về được với đất mẹ mà chỉ đứng từ xa ngóng về với nỗi nhớ khôn nguôi. Và hai cha con họ đã hóa thành đá, nằm cạnh nhau đều trở thành hòn Phụ, hòn Tử, trở thành biểu tượng về lòng quả cảm, nhân hậu của người dân Kiên Giang. Chính vì lẽ đó, dù vừa qua, hòn Phụ, hòn Tử có một chút biến cố nhưng chắc chắn sẽ sớm được phục dựng để tiếp tục cuộc chiến với thủy quái, bảo vệ những người dân lành mỗi sáng ra biển. Để thấy hết cái thi vị của Hòn Chông cũng như của vùng biển Hà Tiên, du khách cũng có thể nghỉ lại đây, thưởng thức mọi dư vị mặn mòi, nghe thì thầm sóng biển như ru, như hát...

Còn nhiều lắm những di tích, thắng cảnh của “Hà Tiên thập cảnh” mà du khách phải đến tận nơi mới có thể khám phá, tận hưởng. Hãy đến với Hà Tiên dù chỉ một lần, để hiểu và thêm mến yêu Hà Tiên.