Loại hình du lịch trên biển bằng những chiếc tàu thủy đồ sộ, lộng lẫy như một khách sạn nổi đã trở nên quen thuộc và là nguồn lợi lớn cho ngành du lịch ở nhiều nước. Còn Việt Nam có bờ biển dài hơn 3.000km, với nhiều bãi, vịnh đẹp được xếp hàng đầu của thế giới, là điều kiện tự nhiên hết sức lý tưởng cho kiểu du lịch này thì khái niệm du lịch trên biển vẫn còn xa lạ.

Một tiềm năng quý giá hầu như chưa được khai thác, tại không có nhu cầu hay tại chúng ta không biết cách làm?

Theo thống kê của Tổng cục Du lịch, từ đầu năm đến nay, lượng khách quốc tế trên các tàu năm sao ghé Việt Nam cùng lượng khách nội địa mua tour du lịch trên tàu quốc tế đều tăng gấp ba lần so với cùng kỳ năm ngoái. Mức sống của người dân Việt Nam cũng ngày càng được nâng cao, trong khi các điểm du lịch quen thuộc thường xuyên quá tải vào các dịp lễ, nên loại hình du lịch cao cấp này ngày càng được nhiều người quan tâm.

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp trong nước cũng chọn tàu năm sao làm nơi tổ chức chương trình du lịch MICE. Mức giá một tour sáu ngày năm đêm trong khu vực Đông Nam Á khoảng từ 700 đến 1.000 USD (khoảng 10 đến 16 triệu đồng ) - không phải quá cao so với khả năng của nhiều người Việt Nam. Còn đối tượng khách quốc tế cũng rất có tiềm năng, bởi số người lớn tuổi, nhiều tiền - đối tượng chủ yếu của loại hình du lịch này - đang ngày càng tăng ở các nước phát triển.

Trước nhu cầu đó, ngành du lịch nước ta đã có thể nghĩ tới việc khai thác du lịch mặt biển bằng tàu cao cấp. Khám phá phong cảnh, văn hóa đất nước Việt Nam trên một chiếc tàu đầy đủ tiện nghi chắc chắn sẽ hấp dẫn không chỉ khách nội địa mà còn thu hút Việt kiều, người nước ngoài đang làm việc ở Việt Nam. Nhưng hiện nay, du khách trong nước muốn đi tàu năm sao đều phải thông qua các hãng du lịch tàu biển nước ngoài và chưa có nhiều chương trình tour để chọn lựa. Tại sao chúng ta không bắt đầu bằng việc chuyên chở hành khách kết hợp tham quan du lịch dọc theo bờ biển, sau đó phát triển đến các cảng biển quốc tế trong khu vực Đông Nam Á và xa hơn nữa?

Nhu cầu thì như vậy, nhưng để khai thác loại hình du lịch cao cấp này không đơn giản, vì nó đòi hỏi nhiều thứ vốn nằm ngoài khả năng của chúng ta. Vấn đề lớn nhất hiện nay là tại các thành phố du lịch nổi tiếng như Nha Trang, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng… đều chưa có cảng du lịch đúng nghĩa.

Thuyền du lịch phải sử dụng cảng hàng hóa, nơi cảnh quan vốn nhếch nhác, du khách thường phải chờ đợi lâu, nhất là khi có tàu hàng cùng cập cảng, vì tàu hàng thường được ưu tiên cập trước. Nhiều cảng tàu lớn không vào được, du khách phải đi xà lan, canô vào bờ, gây mệt mỏi và mất thời gian. Đó là chưa nói hiện nay dịch vụ đón tiếp du khách ở cảng của chúng ta còn kém, thủ tục rườm rà, nạn chèo kéo, phương tiện đưa đón khách từ cảng đến các điểm tham quan chưa tốt.

Muốn phát triển loại hình du lịch cao cấp này, cần thiết phải có những cảng riêng phục vụ cho du lịch với kiến trúc đẹp mắt, có khả năng đón tiếp những con tàu cỡ lớn, từ 1.500 đến 4.000 khách, dịch vụ chu đáo, chuyên nghiệp, thủ tục nhập cảng đơn giản, cũng cần có chỗ để cho du khách ăn uống, mua sắm, giải trí... Còn những nơi bắt buộc phải sử dụng chung với cảng hàng hóa thì phải có khu vực dành cho tàu du lịch với phương tiện tiếp đón tốt nhất. Ở nước ngoài, các cảng du lịch thường là khu vui chơi giải trí, mua sắm, là nơi để du khách tiêu tiền, cảng cũng là công trình kiến trúc đẹp, ấn tượng, chẳng hạn cảng Sydney của Úc.

Còn ở nước ta, dù một quan chức trong ngành Giao thông Vận tải đã phát biểu: “Việc quy hoạch cảng không thể chỉ có tầm nhìn năm, mười năm mà phải có tầm nhìn 50 năm”, nhưng trong đề cương quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống cảng biển Việt Nam đến năm 2020, định hướng đến năm 2030 của Cục Hàng hải trình Bộ Giao thông Vận tải và đã được chấp thuận ngày 16/8 vừa rồi không hề đề cập đến việc quy hoạch cảng du lịch. Việc khai thác du lịch mặt biển đã không còn nằm trong ngành du lịch mà thuộc về cả ngành kinh tế biển.

Muốn lập hệ thống cảng phục vụ du lịch đòi hỏi phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Văn hóa - Thể thao - Du lịch và Bộ Giao thông Vận tải dưới sự chủ trì của Chính phủ để đưa ra bản đồ quy hoạch tổng thể. Khi đã có quy hoạch hợp lý, Nhà nước có thể kêu gọi các doanh nghiệp nước ngoài đầu tư xây dựng cảng. Nhiều doanh nghiệp nước ngoài đã tuyên bố sẵn sàng đầu tư xây cảng tại Việt Nam với điều kiện Nhà nước phải đầu tư vào cơ sở hạ tầng như đường sá, điện, nước… Ước tính, chúng ta cần bảy cảng du lịch để phục vụ loại hình du lịch này.

Còn vấn đề thứ hai là làm thế nào để có được những con tàu cực kỳ đắt tiền đó? Tàu năm sao phải thực sự như một khách sạn nổi cao cấp, sang trọng, đầy đủ tiện nghi như hồ bơi, sân quần vợt, các loại hình giải trí… Và phải đủ lớn để có thể chịu được thời tiết xấu, gió giật, biển động đến cấp 7. Giá một chiếc cỡ trung bình với quy mô 1.500 khách vào khoảng 500 triệu USD. Còn hơi sớm để nghĩ đến việc mua một phương tiện xa xỉ như thế. Còn nếu tự đóng, chúng ta phải kêu gọi được vốn đầu tư và có sự hỗ trợ rất lớn của các chuyên gia nước ngoài và đó cũng là điều khó thực hiện trong tương lai gần.

Phương án thích hợp nhất là thuê du thuyền của nước ngoài. Công ty lữ hành Saigontourist đã có kế hoạch khai thác loại hình du lịch này trên vùng biển Việt Nam, bằng thuyền thuê của nước ngoài và nhắm đến đối tượng khách quốc tế. Qua tính toán nhu cầu sắp tới của thị trường, Saigontourist dự định thuê thuyền cỡ 200 - 300 khách. Với quy mô như vậy, chỉ có thể kinh doanh du thuyền vào mùa biển lặng, vì vào mùa biển động thì phải là những tàu phục vụ từ 800 khách trở lên mới đảm bảo được an toàn cho du khách.

Chỉ khi hệ thống cảng du lịch đã hoàn chỉnh - vấn đề thứ nhất được giải quyết, vấn đề thứ hai mới trở nên dễ dàng, lúc đó nhiều khách quốc tế sẵn sàng bay đến Việt Nam, khách nội địa sẵn sàng lên tàu để thăm quan dải đất hình chữ S. Lúc đó chúng ta sẽ dễ dàng thuê hay kêu gọi vốn đầu tư để đóng những chiếc tàu lộng lẫy. Ước mơ đẹp đẽ này hoàn toàn có thể thành sự thật nếu chúng ta dám đột phá trong cách nghĩ, cách làm.

Du lịch Việt Nam lâu nay vẫn bị đánh giá là giàu tiềm năng nhưng nghèo sản phẩm. Du lịch trên mặt biển cũng là một tiềm năng còn bỏ ngỏ. Những điều kiện tự nhiên sẵn có đủ để chúng ta tạo ra một sản phẩm du lịch mới, cao cấp, hấp dẫn. Vấn đề còn lại chỉ là cách nghĩ, cách làm hợp lý đến đâu.