Thử chạy đua với mặt trời xuống núi, khi tới được bến thuyền thì trái cam đã nhẹ nhàng khuất bóng phía chân mây. Chiều xuống rất nhanh, sương lạnh bắt đầu khoác tấm áo mờ ảo lên mặt hồ. Ca nô rẽ sóng lao vút đi. Đảo “Bè bạn” vốn nổi tiếng với căn nhà nghỉ mang tên Cối Xay Gió. Chủ nhân của khu nghỉ vốn dĩ là những người lính đã từng đi Nga về, hiếu khách và thân thiện.

Trên đảo có một số ngôi nhà sàn kiểu Mường, vách gỗ mái tranh nằm rải rác trên sườn núi, một ngôi nhà gạch khang trang với ban công nhìn thẳng ra lòng hồ, là điểm lý tưởng để ngắm cảnh bình minh hay hoàng hôn. Vọng cảnh đài được xây dựng theo kiểu một ống khói nhô lên cao, từ xa nhìn tới, thấy những cánh cối xay gió quay nhẹ nhàng, cảm xúc lãng mạn và bình yên. Trong những ngày thấp nước, để lên đến chân Cối Xay Gió, phải leo qua hàng trăm bậc thang nằm dưới một giàn mướp leo kín hàng rào tre hai bên và rợp trên đầu.

Đêm rằm. Trăng leo lên, treo cao ngất trên nền trời, buông thứ ánh sáng bàng bạc, mơ hồ, và đầy sương khói lên vạn vật. Vài người theo thuyền câu đi thả lưới. Những người còn lại lên một chiếc thuyền khác chạy ra giữa dòng và thả thuyền ngắm trăng. Núi rừng tĩnh lặng, mặt hồ êm trôi, chỉ có tiếng đàn tiếng sáo của anh bạn “người rừng” vang vọng giữa không gian, lúc ồn ào sôi nổi, lúc êm dịu da diết. Cậu thanh niên Mường vui tính và nhiệt tình, giọng hát rất hay, anh hát từ chèo, tuồng, cải lương, tới hát đối Mường, hát then, và hát cả chầu văn. Thỉnh thoảng có lúc im lặng, để trải hồn lênh đênh theo dòng nước đang trôi dưới đáy thuyền, cảm cái tĩnh tại của đêm khuya tịch mịch, ngỡ như mình đang bồng bềnh trong một thế giới hư vô không có thực vậy.

Một chiếc thuyền câu ghé vào sát thuyền lớn và bắt đầu kéo dây câu. Một dàn câu thả thường có sáu phao và khoảng 200 đến 300 lưỡi câu. Kéo câu trong khoảng gần một giờ đồng hồ, chúng tôi cũng có được một xô cá đầy, những con còn bé thì được thả trở lại. Người đi câu khéo léo kéo chiếc dây phao và xếp từng chiếc móc câu đều đặn vòng quanh miệng chiếc chậu nhỏ, chậm rãi và kiên nhẫn. Cứ mỗi lần bắt được cá là lại hát vài câu hò, hồn nhiên và sảng khoái. Cá mới bắt dưới sông lên, cho vào bếp nướng ngay. Nhiều khi nướng cá ngay trên thuyền uống rượu, khề khà câu chuyện suốt đêm. Người Mường có tục, con cá nướng chín rồi, ai là chủ cuộc vui sẽ khai mào bằng việc ăn bong bóng cá, rồi sau đó những người khác mới được ăn.

Sau bữa sáng ngày hôm sau, chúng tôi lên ca nô khám phá lòng hồ. Chợ nổi Thác Bờ bé xinh họp phiên chủ nhật cách nhà nghỉ Cối Xay Gió chừng 20 phút ca nô. Dăm thuyền lớn mang hàng từ dưới xuôi lên bán và thuyền tay từ các đảo lân cận đến mua hàng. Từ chợ nổi Thác Bờ đi lên bản Sông, qua vài mái nhà tranh lấp ló dưới rặng tre. Cuối con đường mòn là một đền thờ nhỏ, đền thờ Thác Bờ. Ở trên một hòn đảo khác, có một đền thờ khác, cũng thờ Bà Chúa Thác Bờ, được dựng ngay bên trên đền thờ cũ đã bị ngập sâu dưới đáy nước 60 mét khi thuỷ điện Hoà Bình xây xong. Đền Bà Chúa rất linh thiêng và được khách thập phương ghé qua với hoạt động tâm linh độc đáo là các cuộc hầu đồng. Những giá đồng đầy bản sắc riêng với lời hát của cung văn, tiếng đàn nhị, trống dồn… hấp dẫn suốt bao năm nay. Quanh chân đền Thác Bờ là các bè nuôi cá. Gần đó, một cái hang khá đẹp tên là Hang Bờ. Ngày con nước, thuyền có thể chèo vào sâu trong lòng hang. Cách đền độ một giờ đi thuyền có bản Ngòi Hoa, một bản người Mường còn rất hoang sơ và biệt lập. Ngoài ra bạn còn có thể đến thăm thác Vầy Nưa, đảo Phong Lan, đảo Quạ (một mỏm đá nơi quạ hay dừng chân).

Thuyền lang thang cả ngày trong lòng hồ như thế, cứ như đi giữa Hạ Long trên núi. Vẩn vơ vậy mà cũng hết một ngày vẫn chưa hết những cảm xúc lâng lâng…

Thung Nai là một xã lòng hồ sông Đà thuộc huyện Cao Phong, tỉnh Hoà Bình, cách Hà Nội khoảng 100km về phía tây bắc. Theo quốc lộ 6 đến tỉnh Hoà Bình, sau khi thăm đập thuỷ điện sông Đà, chạy tiếp khoảng 5km thì rời đường lớn rẽ vào một con lộ chạy vòng quanh qua các sườn núi. Từ trên cao nhìn xuống, sông Đà bị ngăn dòng làm thuỷ điện, nước dâng lên ngập các lòng thung lũng, biến những đỉnh núi cao thành những hòn đảo nhỏ xanh rì lênh đênh trên mặt hồ, thực là một vùng non nước hữu tình và êm ả. Một trong hai bến thuyền lòng hồ sông Đà – bến Thung Nai – nhỏ hơn bến Bình Thanh, chỉ với dăm chiếc thuyền máy và ca nô nho nhỏ. 10km đường cuối trước khi tới bến thuyền uốn lượn bám dọc theo dòng chảy của sông Đà, có những đỉnh đèo mà ở đó có thể thu vào tầm mắt những hình ảnh lãng mạn và đẹp nhất của vùng lòng hồ.