Tiểu chủng viện Làng Sông: kiến trúc Gothic giữa làng quê Gia Lai

Tiểu chủng viện Làng Sông không chỉ nổi bật với kiến trúc Gothic giữa đồng lúa Gia Lai, mà còn là nơi lưu giữ di sản quý giá của lịch sử chữ Quốc ngữ.

Xem thêm: Du lịch Quy Nhơn

🌸Tham khảo chùm tour Quy Nhơn hấp dẫn:

Giữa những cánh đồng xanh trải dài bên sông Hà Thanh (xã Phước Thuận, Gia Lai), Tiểu chủng viện Làng Sông mang vẻ đẹp khác biệt. Không chỉ gây ấn tượng bởi kiến trúc Gothic châu Âu, nơi đây còn lưu giữ một phần lịch sử của chữ Quốc ngữ.

Ảnh: Báo Lao Động

Vẻ đẹp Gothic giữa miền Trung yên bình

Quần thể nhà thờ này được quy hoạch thành hai khu vực chính. Phía đông là khu chủng viện xưa, nơi nổi bật với nhà nguyện ở vị trí trung tâm và hai dãy nhà hai tầng bố cục đối xứng hai bên. Hiện khu vực này là nơi sinh hoạt và đào tạo của dòng Nữ tỳ Chúa Giêsu Tình Thương.

Bên ngoài tiểu chủng viện

Từ cổng chính bước vào, nhà nguyện gây ấn tượng với những mái vòm nhọn vươn cao. Hệ thống cửa vòm đối xứng cùng các chi tiết trang trí tinh xảo khiến công trình mang dáng dấp của những nhà thờ cổ phương Tây.

Phía tây quần thể là khu nhà chung cũ gồm tòa giám mục, sở quản lý, nhà in và nhà hưu dưỡng linh mục. Dù nhiều công trình từng bị phá hủy trong chiến tranh, một số hạng mục đã được phục dựng. Trong đó nổi bật là nhà in Làng Sông, nơi được xem như “linh hồn” của di sản.

Kiến trúc Gothic giữa đồng lúa. Ảnh: Báo Thanh Niên

Hơn một thế kỷ thăng trầm cùng lịch sử

Tiểu chủng viện Làng Sông được hình thành trong khoảng từ sau năm 1841 đến trước năm 1850. Thuở ban đầu, nơi đây chỉ là những ngôi nhà mái tranh, vách tre đơn sơ trên một gò đất cao, xung quanh là hào nước và đồng lúa bạt ngàn.

Kiến trúc cổ kính

Năm 1885, biến cố lịch sử khiến toàn bộ chủng viện và tòa giám mục bị thiêu hủy. Hai năm sau, công cuộc tái thiết bắt đầu. Đến năm 1892, khi nhà nguyện hoàn thành, những hàng cây sao cổ thụ được trồng dọc lối đi từ sân nhà nguyện ra cổng chính.

Làng Sông là nơi lưu giữ lịch sử chữ Quốc ngữ

Năm 1925, linh mục Damien Grangeon Mẫn cho xây dựng lại Chủng viện Làng Sông theo thiết kế của linh mục Charles Dorgeville. Công trình được khánh thành vào ngày 21/9/1927. Và gần như vẫn giữ được dáng vẻ nguyên bản cho đến hôm nay.

Nhà in Làng Sông – nơi chữ Quốc ngữ lan tỏa

Nếu kiến trúc tạo nên diện mạo cho Làng Sông, thì nhà in Làng Sông chính là “linh hồn” của di sản này.

Nhà in Làng Sông. Ảnh: Báo Thanh Niên

Được thành lập năm 1868 bởi linh mục Eugène Charbonnier Trí, nhà in Làng Sông được xem là một trong ba nhà in chữ Quốc ngữ sớm nhất Việt Nam. Cùng với nhà in của giáo phận Tây Đàng Trong – nhà in Tân Định (Sài Gòn) và nhà in Ninh Phú, Tây Đàng Ngoài (Hà Nội).

Sau khi bị phá hủy năm 1885, nhà in được tái thiết vào năm 1904 dưới sự điều hành của linh mục Paul Maheu. Giai đoạn từ 1904 đến 1930 được xem là thời kỳ hưng thịnh nhất của nhà in Làng Sông.

Tòa nhà dành cho các tu sinh. Ảnh: Báo Lao Động

Tại đây, hàng loạt sách Quốc ngữ đã được xuất bản. Những đầu sách đã góp phần quan trọng trong việc phổ biến chữ Quốc ngữ đến cộng đồng.

Năm 1933, một cơn bão lớn làm sập nhà in Làng Sông. Đến năm 1935, khi nhà in Quy Nhơn đi vào hoạt động ổn định, vai trò của Làng Sông dần khép lại. Nhưng vẫn còn một kho tàng tư liệu Quốc ngữ vô giá hiện vẫn còn được lưu giữ tại Thư viện Quốc gia (Hà Nội).

Trưng bày các tác phẩm của nhà in Làng Sông

Một điểm đến của ký ức và văn hóa

Tiểu chủng viện Làng Sông không đơn thuần là một công trình tôn giáo cổ. Đây là nơi giao thoa giữa kiến trúc phương Tây và văn hóa Việt. Giữa lịch sử truyền giáo và hành trình phát triển chữ Quốc ngữ.